Sử dụng “hai sổ sách kế toán”: Hệ quả pháp lý nặng nề cho người nộp thuế

Trong tiến trình hiện đại hóa công tác quản lý thuế, việc bảo đảm tính trung thực và minh bạch của số liệu kế toán đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi thực thể kinh tế. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại một bộ phận doanh nghiệp và hộ kinh doanh duy trì cùng lúc hai hệ thống sổ kế toán tài chính nhằm che giấu doanh thu và làm sai lệch nghĩa vụ thuế. Đây không chỉ là hành vi vi phạm hành chính mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Lập hai sổ sách kế toán để làm sai lệch số thuế

Hành vi sử dụng hai hệ thống sổ kế toán (hay còn gọi là hai hệ thống sổ) được hiểu là việc một đơn vị lập và vận hành song song ít nhất hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên. Trong đó, một hệ thống có số liệu thấp dùng để kê khai với cơ quan Thuế nhằm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp; hệ thống còn lại phản ánh đúng thực tế doanh thu, chi phí, lợi nhuận thực tế để phục vụ mục đích nội bộ hoặc vay vốn, chia lợi nhuận. Bản chất của hành vi này là cố ý che giấu doanh thu, quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm làm sai lệch nghĩa vụ thuế. Đây là dạng thức điển hình của gian lận thuế và hành vi bị nghiêm cấm. Theo khoản 10, Điều 13 Luật Kế toán năm 2015, pháp luật nghiêm cấm việc lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán.

Hệ quả pháp lý từ phạt hành chính đến án hình sự

Hành vi “hai sổ” mang lại những hệ quả pháp lý cộng dồn vô cùng nặng nề. Đầu tiên là biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc: truy thu đủ số thuế trốn và tính tiền chậm nộp với mức 0,03%/ngày trên số tiền thuế chậm nộp. Về mặt hành chính, theo Theo Điều 17, Nghị định 125/2020/NĐ-CP, hành vi trốn thuế bị phạt tiền từ 1 đến 3 lần số thuế trốn tùy theo tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ. Ví dụ, nếu có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với mức phạt gấp 3 lần số tiền đã trốn, ngay cả khi vi phạm lần đầu.

Đối với cá nhân: Nếu trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên hình phạt cao nhất có thể lên đến 7 năm tù và phạt tiền tới 4,5 tỷ đồng.

Đối với doanh nghiệp: Mức phạt tiền có thể lên đến 10 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động 6 tháng đến 3 năm. Trường hợp đặc biệt có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng. Hình phạt bổ sung: phạt tiền từ 50 đến 200 triệu đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn từ 1 đến 3 năm.

Ngoài ra, hành vi lập hai hệ thống sổ còn có thể bị xem xét xử lý về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 221 Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh các chế tài pháp luật, doanh nghiệp sử dụng “hai sổ” còn chịu những thiệt hại vượt ra ngoài con số tài chính. Đó là sự hủy hoại uy tín, thương hiệu; mất cơ hội tiếp cận nguồn vốn ngân hàng và các đối tác lớn khi hồ sơ tài chính không đáng tin cậy. Khi bị xử lý, chi phí khắc phục (truy thu, phạt, tiền chậm nộp, án phí)