Thay đổi tư duy quản lý, tạo thuận lợi hơn cho người nộp thuế

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 được sửa đổi trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh, thương mại điện tử và các giao dịch xuyên biên giới ngày càng phổ biến, trong khi yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa quản lý thuế và chuyển đổi số toàn diện ngày càng cấp thiết.

Từ ngày 1/7/2026, các quy định còn lại của Luật Quản lý thuế số 108 chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý thuế từ “quản lý” sang “phục vụ”, lấy người nộp thuế làm trung tâm.

Điểm nổi bật của Luật không chỉ nằm ở việc sửa đổi, bổ sung các quy định về đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế, hóa đơn điện tử hay hợp tác quốc tế về thuế nhằm khắc phục những bất cập của Luật Quản lý thuế năm 2019, mà quan trọng hơn là đưa ra những thay đổi cốt lõi trong tư duy và phương thức quản lý thuế.

Tại chương trình livestream giới thiệu những quy định mới của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành do Cục Thuế tổ chức sáng 30/6, bà Nguyễn Thị Thanh Hằng, Trưởng ban Chính sách, thuế quốc tế, cho biết, cơ quan Thuế chuyển từ mô hình quản lý chủ yếu theo chức năng sang quản lý theo đối tượng người nộp thuế, kết hợp quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ. Thay vì áp dụng một phương thức quản lý giống nhau đối với tất cả người nộp thuế, cơ quan thuế sẽ phân loại theo quy mô, đặc điểm hoạt động, mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro để có cơ chế quản lý phù hợp.

Theo đó, người nộp thuế sẽ được phân thành các nhóm như doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, tổ chức, cá nhân có giao dịch xuyên biên giới, người nộp thuế có rủi ro cao hoặc người nộp thuế tuân thủ tốt. Mỗi nhóm sẽ được áp dụng cơ chế hỗ trợ, kiểm tra, giám sát phù hợp, bảo đảm công bằng, minh bạch và sử dụng hiệu quả nguồn lực quản lý.

“Cơ quan thuế sẽ tập trung nguồn lực vào nhóm có nguy cơ rủi ro cao, đồng thời giảm gánh nặng thủ tục cho người nộp thuế tuân thủ tốt và tăng cường hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh trong quá trình chuyển sang phương thức tự kê khai. Đây cũng là phương thức quản lý phù hợp với thông lệ của OECD và xu hướng quản lý thuế hiện đại trên thế giới”, bà Hằng nhấn mạnh.

Một điểm đáng chú ý khác là việc xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật sẽ bám sát đúng phạm vi luật giao, không mở rộng, không thu hẹp quy định của luật, không đặt thêm thành phần hồ sơ, không làm phát sinh nghĩa vụ mới đối với người nộp thuế. Các quy định phải rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện, thống nhất với pháp luật thuế hiện hành và đặc biệt không tạo cơ chế “xin – cho” trong giải quyết thủ tục hành chính về thuế.

Theo định hướng này, bà Hằng thông tin, hầu hết các giao dịch giữa người nộp thuế và cơ quan Thuế sẽ được thực hiện trên môi trường điện tử. Chỉ những trường hợp đặc biệt như người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc diện bảo trợ xã hội hoặc cư trú tại địa bàn đặc biệt khó khăn không có điều kiện giao dịch điện tử mới thực hiện thủ tục theo cơ chế một cửa hoặc một cửa liên thông với sự hỗ trợ của cơ quan thuế.

Luật cũng tiếp tục kế thừa nguyên tắc người nộp thuế tự khai, tự tính, tự nộp và tự chịu trách nhiệm, song phương thức hỗ trợ của cơ quan thuế sẽ thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây chủ yếu điện tử hóa các thủ tục hành chính thì nay Luật đặt nền tảng cho việc số hóa, tự động hóa và liên thông toàn bộ quy trình quản lý thuế, xây dựng hệ thống thông tin quản lý thuế tập trung, ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ người nộp thuế xác định nghĩa vụ thuế, tạo lập sẵn tờ khai, cảnh báo rủi ro và giảm thời gian, chi phí tuân thủ.

Chủ động chuẩn hóa dữ liệu để hạn chế rủi ro

Trong bối cảnh phương thức quản lý thuế chuyển mạnh sang quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ tuân thủ, người nộp thuế cần chủ động hơn trong việc chuẩn hóa thông tin và thực hiện nghĩa vụ thuế.

Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và người bán trên các nền tảng thương mại điện tử, Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh số. Người nộp thuế cần theo dõi đầy đủ doanh thu phát sinh, số thuế đã được nền tảng khấu trừ, nộp thay cũng như các thông báo của nền tảng và cơ quan thuế để kê khai đúng, tránh kê khai trùng hoặc bỏ sót nghĩa vụ thuế.

Liên quan đến khai thuế, Luật sửa đổi theo hướng làm rõ hơn quyền và trách nhiệm của người nộp thuế trong quá trình tự khai, tự nộp và tự chịu trách nhiệm; đồng thời bổ sung cơ sở gia hạn thời hạn nộp hồ sơ khai thuế trong một số trường hợp đặc biệt, quy định cụ thể các trường hợp được khai bổ sung hồ sơ khai thuế. Vì vậy, bà Hằng lưu ý, người nộp thuế cần chủ động rà soát hồ sơ, phát hiện sai sót sớm và thực hiện khai bổ sung kịp thời để hạn chế phát sinh nghĩa vụ thuế hoặc các khoản xử lý sau này.

Một trong những nội dung có tác động trực tiếp đến hầu hết doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh là các quy định về hóa đơn điện tử và chứng từ điện tử.

Theo đó, hóa đơn điện tử tiếp tục được xác định là dữ liệu trung tâm trong quản lý thuế, không chỉ là chứng từ ghi nhận giao dịch mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ mà còn là cơ sở để kê khai thuế, khấu trừ, hoàn thuế, xác định chi phí được trừ và phục vụ phân tích rủi ro.

Các văn bản hướng dẫn sẽ tiếp tục kế thừa những quy định đã vận hành ổn định, đồng thời sửa đổi, bổ sung để tháo gỡ các vướng mắc trong thực tiễn; làm rõ hơn quy định về loại hóa đơn điện tử, đối tượng sử dụng, thời điểm lập hóa đơn, hóa đơn có mã, hóa đơn không có mã của cơ quan thuế, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, chứng từ điện tử và việc kết nối, truyền dữ liệu đến cơ quan thuế.

Đáng chú ý, doanh nghiệp đã đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử sẽ không bắt buộc chuyển sang hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền nếu không thuộc trường hợp phải chuyển đổi. Đồng thời, các quy định về xử lý hóa đơn khi hệ thống gặp sự cố, trường hợp bất khả kháng hay ngừng sử dụng hóa đơn điện tử cũng sẽ được hoàn thiện để tạo thuận lợi hơn cho người nộp thuế.

Đối với người bán, đại diện Cục Thuế cho biết, yêu cầu quan trọng nhất là lập hóa đơn đúng thời điểm, đúng nội dung, đúng bản chất giao dịch và chuyển dữ liệu theo quy định. Đối với người mua, cần yêu cầu người bán lập và giao hóa đơn hợp pháp để bảo đảm quyền lợi trong hạch toán chi phí, kê khai, hoàn thuế cũng như chứng minh giao dịch khi cần thiết. Song song với đó, người nộp thuế cần thực hiện đúng quy định về lập, điều chỉnh, lưu trữ hóa đơn và chứng từ điện tử.

Cơ quan Thuế khẳng định, những thay đổi của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 không chỉ hiện đại hóa công tác quản lý thuế, mà còn hướng tới xây dựng môi trường thuế minh bạch, thuận lợi, lấy người nộp thuế làm trung tâm.